
Voedseloverschot? Volg de ladder van Moerman
Van voorkomen tot verbranden: welke trede haalt je overschot nog?


Maurice KoningsCOO
8 min leestijd
Houdbaarheid en verspillingOp een voorraadlijst heet een pallet houdbare melk met een THT van nog vijf weken 'korte THT'. Een pallet gekoelde kip met een TGT van nog vijf dagen heet dat ook. Het risico verschilt per product. Welke datum op de verpakking staat, bepaalt wat je met de partij nog mag doen, en hoe lang.
De THT-datum markeert het einde van de kwaliteitsbelofte van de producent. De TGT-datum bepaalt de laatste dag waarop een product als veilig geldt. Beide komen uit Verordening (EU) nr. 1169/2011 (opent in een nieuw tabblad), de Europese verordening over voedselinformatie. Die noemt de THT de datum van minimale houdbaarheid. De omschrijving luidt: "de datum tot waarop het levensmiddel zijn specifieke eigenschappen behoudt, mits het op passende wijze wordt bewaard".
Producten die uit microbiologisch oogpunt zeer bederfelijk zijn, dragen in plaats van een THT-datum een uiterste consumptiedatum (te gebruiken tot, TGT). Volgens artikel 24 van de verordening geldt zo'n product na de uiterste consumptiedatum als onveilig. De algemene levensmiddelenverordening van de EU is Verordening (EG) nr. 178/2002 (opent in een nieuw tabblad). Artikel 14 daarvan bepaalt dat onveilige levensmiddelen niet in de handel mogen worden gebracht.
De EU-leidraad voor voedseldonatie (opent in een nieuw tabblad) van de Europese Commissie uit 2017 maakt het verschil praktisch. De leidraad is een mededeling van de Commissie. Die legt de bestaande regels uit en dient als referentie voor nationale regels. Producenten staan alleen tot de THT-datum in voor eigenschappen als smaak, kleur en knapperigheid. Voedsel dat over die datum is, kan nog veilig gegeten worden als de bewaarvoorschriften zijn nageleefd en de verpakking heel is.

De producent kiest per product welke datum erop komt. Twee producten uit dezelfde categorie kunnen dus een verschillende datum dragen. Volgens de leidraad van de Commissie schrijft het EU-recht die keuze niet voor, behalve bij tafeleieren. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) publiceerde er een beslisboom voor in haar leidraad over datumvermelding uit 2020 (opent in een nieuw tabblad), met uitgewerkte voorbeelden per product.
| Product (voorbeeld van EFSA) | Datum op de verpakking | Wat het betekent voor een partij |
|---|---|---|
| Vers vlees, zoals vers varkensvlees | TGT | Geen verkoop na de datum. Handel alleen met een bevestigde koper |
| Gemengde salade met verse en ingeblikte ingrediënten | TGT | Geen verkoop na de datum. Handel alleen met een bevestigde koper |
| Yoghurt | TGT of THT, afhankelijk van het product | Lees de verpakking per product voordat je een prijs bepaalt |
| Houdbare melk (UHT-melk), kiemvrij verpakt | THT | Verhandelbaar tot de datum. Daarna alleen als het nog veilig is, en controleer het land van verkoop |
| Gepasteuriseerd vruchtensap | THT | Verhandelbaar tot de datum. Daarna alleen als het nog veilig is, en controleer het land van verkoop |
| Diepvriesgroenten | THT | Verhandelbaar tot de datum. Daarna alleen als het nog veilig is, en controleer het land van verkoop |
| Hele verse groenten en fruit, wijn, azijn, keukenzout, suiker in vaste vorm | Geen datum verplicht | Niet van toepassing |
De eerste twee kolommen komen van EFSA. De derde is het EU-uitgangspunt uit de leidraad van de Commissie, plus mijn eigen regel voor TGT-voorraad.
Het patroon in deze voorbeelden: diepvriesproducten, houdbare melk en gepasteuriseerd sap krijgen een THT. Vers vlees en verse salades krijgen een TGT. Gekoelde zuivel kan beide kanten op. Ik leid het type datum nooit af uit de productgroep. In het yoghurtvoorbeeld van EFSA zelf eindigt de ene variant met een TGT en de andere met een THT.
Ja. De EU-regels staan toe dat voedsel na de THT-datum verhandeld wordt, zolang het nog veilig is en de presentatie niet misleidt. De leidraad van de Commissie voegt toe dat dit in elke schakel van de keten geldt. De verantwoordelijkheid verhuist mee met de verkoop. Het bedrijf dat het product verkoopt moet zorgen dat het nog veilig is. Het moet consumenten ook laten weten dat de datum verstreken is. Dat kan door het product apart aan te bieden, met een bordje erbij.
Na een TGT-datum valt er niets meer te verkopen. Dezelfde leidraad noemt verdeling na die datum onveilig en daarom verboden.
Voor voorraad over de THT gelden twee grenzen. De eerste is nationaal recht. De leidraad merkt op dat sommige lidstaten verkoop na de THT-datum beperken of zelfs verbieden. Vraag het na bij de voedselautoriteit van het land waar de goederen verkocht worden. De tweede is het product zelf. Met een beschadigde verpakking of een onderbroken koelketen is het product onverkoopbaar, wat de datum ook zegt.
Stel, een Nederlandse outletketen krijgt 12 pallets chips aangeboden die twee weken over de THT zijn. Volgens de NVWA (opent in een nieuw tabblad) zou een product na de THT-datum in theorie nog verkocht kunnen worden. Voordat de keten koopt, controleert ze of de verpakkingen heel zijn en hoe de partij is bewaard. In de winkel verkoopt ze de chips apart van de gewone voorraad, met een bordje waarop staat dat de datum verstreken is.
De leidraad beschrijft de verkoop aan consumenten. Bij verkoop tussen bedrijven houd ik dezelfde regel aan. Ik zou voorraad over de THT nooit aanbieden zonder dat in de eerste regel van het aanbod te zetten. Een koper die het pas bij ontvangst ontdekt, kan de levering weigeren.
Bij een partij bepaalt het type datum de deadline. De resterende houdbaarheid bepaalt wie nog kan kopen. Retailers eisen bij levering een minimale resterende houdbaarheid. Daardoor verlaat voorraad het reguliere retailkanaal lang voor de datum. Die voorraad is nog goed, en A-merken met korte THT zijn een vertrouwd beeld in de partijhandel.
Ik controleer een partij in deze volgorde:
Stel je voor: een Nederlandse groothandel heeft 18 pallets houdbare haverdrank met nog zeven weken THT. Het distributiecentrum van een retailer heeft de partij geweigerd. Zeven weken is voor die retailer te kort. Voor een discounter of een exporteur met een snelle route naar het schap is het ruim genoeg. Verkopers in die positie kunnen voeding met korte THT verkopen aan geverifieerde zakelijke kopers zolang de partij nog waarde heeft.
Voorraad met een TGT is andere handel. Neem als voorbeeld een Belgische producent met gekoelde kant-en-klaarmaaltijden en nog vier dagen tot de TGT. Alleen een koper die ze morgen in het schap kan hebben, is een echte koper. Op dag vijf is de partij niets meer waard, want dat is na de TGT-datum. Ik neem TGT-voorraad alleen af als mijn eigen klant de koop al heeft bevestigd.
Eén partij kan meerdere batches met verschillende data bevatten. Ik vraag de datum per batch op voordat ik een partij op waarde schat, want de oudste batch bepaalt hoe snel alles weg moet.
Ik zou THT-voorraad verhandelen tot aan de THT-datum. Elke resterende week neem ik mee in de prijs van de restpartij. Producten met een verstreken THT-datum zou ik alleen verkopen in een land dat het toestaat. En alleen aan een koper die weet dat de datum verstreken is. TGT-voorraad laat ik liggen, tenzij de route naar de consument korter is dan het aantal dagen op de verpakking. Ook dan wil ik zeker weten dat de partij betaald wordt.
Het is de formulering voor een THT zonder dag. Volgens bijlage X (de tiende bijlage) van Verordening (EU) nr. 1169/2011 staat er "ten minste houdbaar tot" als de dag is vermeld en "ten minste houdbaar tot einde" in de andere gevallen. Bij producten die langer dan achttien maanden houdbaar zijn, volstaat het jaar.
In Nederland mag dat volgens de NVWA, zolang het product tot die nieuwe datum zijn specifieke eigenschappen behoudt. De verkoper neemt dan de verantwoordelijkheid voor de houdbaarheid over van de fabrikant. De oude datum moet zichtbaar blijven. De regels verschillen per land, dus controleer de toezichthouder in het land waar je verkoopt.
Meer van onze artikelen in je Google-resultaten? Voeg Stocklots.ai toe als voorkeursbron (opent in een nieuw tabblad).

Van voorkomen tot verbranden: welke trede haalt je overschot nog?

De minimale afname bepaalt hoeveel geld en opslagruimte je vastzet

Een inkoopplan per week voor feestpartijen
Word lid van Stocklots.ai en krijg als eerste toegang tot de marktplaats.