# Voedseloverschot? Volg de ladder van Moerman

URL: https://www.stocklots.ai/nl/blog/ladder-van-moerman
Author: Pepijn Berendsen
Published: 2026-11-08
Category: Houdbaarheid en verspilling

## Summary

- De Ladder van Moerman rangschikt wat je met voedseloverschot doet: voorkomen eerst, dan voeding voor mensen, verbranden als laatste.
- Kies de hoogste trede die je overschot nog haalt.
- Verkopen en doneren staan op dezelfde trede.
- Na de TGT-datum (te gebruiken tot) mag het niet meer naar mensen.
- Groothandels missen nog goede cijfers over hun verspilling.

Een order wordt geannuleerd of een verpakking verandert. Nu staan er pallets voeding die niet meer naar je vaste klanten gaan. Elke dag resterende houdbaarheid telt. Dit artikel gaat over wat een bedrijf met zijn eigen voorraadoverschot doet. Huishoudens komen er niet in voor.

## Wat is de Ladder van Moerman?

De Ladder van Moerman is een model dat laat zien hoe je voedsel zo hoogwaardig mogelijk gebruikt. [Samen Tegen Voedselverspilling](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/kb-hoe-kunnen-we-voedselverspilling-tegengaan) (STV) omschrijft het model zo. Hoe hoger de trede, hoe meer waarde het voedsel behoudt. Het Kamerstuk [Aanpak Voedselverspilling](https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34087-2.html) uit 2014 noemt de treden, van boven naar beneden:

1. Preventie
2. Toepassing humane voeding
3. Converteerbaar voor humane voeding
4. Toepassing in diervoer
5. Grondstoffen voor de industrie
6. Verwerking tot meststof door vergisting
7. Verwerking tot meststof door composteren
8. Toepassing voor duurzame energie
9. Verbranden als afval

Humane voeding is voeding voor mensen. Het Kamerstuk zegt dat de ladder is gebaseerd op de afvalladder van Lansink, de rangorde voor afval in het algemeen. STV deelt de aanpak op zijn [pagina voor de groothandel](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/groothandel-sector) in drie stappen: voorkomen, verminderen en verwaarden.

## Hoe groot is voedselverspilling in Nederland?

Volgens STV wordt in Nederland jaarlijks ongeveer 1,6 miljard kilo voedsel verspild ([pagina Cijfers](https://samentegenvoedselverspilling.nl/cijfers), gelezen in november 2026). STV telt daarbij de hele keten mee, van boer tot bord. In 2018 was dat nog 2 miljard kilo. Het [strategisch plan](https://samentegenvoedselverspilling.nl/strategisch-plan) noemt als doel maximaal 1 miljard kilo in 2030, 50% minder dan in 2018. Bij supermarkten ging in 2025 0,90% van het inkoopvolume verloren. STV noemt dat een daling van 34% sinds 2018.

Voor de groothandel ontbreekt zo'n cijfer. STV schrijft: "Er zijn nog altijd geen goede cijfers beschikbaar over de hoeveelheid voedselverspilling bij groothandels." Als oorzaken noemt STV onder meer overproductie, onjuist voorraadbeheer en cosmetische normen.

Bijvoorbeeld: een retailer annuleert een order van 8 pallets houdbare koekjes. Zolang er een afnemer komt, is er niets verspild. De resterende houdbaarheid loopt intussen wel terug.

## Welke trede haalt je overschot nog?

Je overschot haalt de hoogste trede waarvoor je nog tijd, een afnemer en een veilig product hebt. De datum op de verpakking bepaalt veel. De THT-datum (ten minste houdbaar tot) geeft aan tot wanneer een product zijn eigenschappen houdt. Volgens de [NVWA](https://www.nvwa.nl/onderwerpen/voedselveiligheid/etikettering-van-levensmiddelen/houdbaarheidsdatum-levensmiddelen) kan een product na die datum in theorie nog worden verkocht. De TGT-datum (te gebruiken tot) staat op zeer bederfelijk voedsel. Na die datum mag het volgens de NVWA niet meer worden verkocht.

Stel, een groothandel heeft 12 pallets houdbare soep in pakken, na een verpakkingswijziging. Er zijn nog 10 weken tot de THT-datum. Dat is ruim genoeg voor een zakelijke koper. Verkopen is dan de eerste keus, als de koper de partij bij die prijs nog kan doorverkopen.

| Situatie | Hoogste haalbare trede | Route |
|---|---|---|
| Je ziet het overschot aankomen | Preventie | Inkoop, voorraadbeheer en planning bijstellen. Begin bij de oorzaken die STV noemt. |
| Weken tot de THT-datum, grote hoeveelheid | Humane voeding | Aanbieden aan andere groothandels of via een zakelijke marktplaats. |
| Dagen tot de THT-datum, of een kleine hoeveelheid | Humane voeding | Doneren aan een voedselbank die het op tijd kan uitdelen. |
| Gekoeld product met nog enkele dagen | Humane voeding | Eerst een koper of voedselbank die het binnen die dagen afneemt. Lukt dat niet, dan een lagere trede. |
| Fout op de verpakking, product zelf goed | Humane voeding | Laat de producent bepalen of het etiket veilig te corrigeren is, zeker bij allergenen. Daarna verkopen of doneren. |
| THT-datum verstreken, product goed | Humane voeding, soms | Vraag een voedselbank of zij het mag en wil uitdelen. |
| TGT-datum verstreken | Lager dan humane voeding | Vraag een verwerker of diervoer of een lagere trede nog kan. |

De tabel laat zien dat verkopen en doneren dezelfde trede delen: in beide gevallen eet iemand het product. Het Kamerstuk noemt doneren aan de voedselbank ook de tweede trede. Hoe korter de resterende houdbaarheid en hoe kleiner de hoeveelheid, hoe vaker doneren de betere route is. Zit je ertussen, benader dan een koper en een voedselbank tegelijk. Ook een zakelijke marktplaats, zoals Stocklots.ai, hoort op die trede: daar kun je [restpartijen verkopen](https://www.stocklots.ai/nl/restpartijen-verkopen) aan geverifieerde zakelijke kopers.

## Verkopen of doneren: wanneer kies je wat?

Verkopen past als er tijd, volume en een koper zijn. Doneren past als een van die drie ontbreekt. Ik probeer eerst een zakelijke koper, zolang de prijs hem een doorverkoopmarge laat. Bij een lage prijs accepteert een koper ook een kortere datum.

Neem 3 pallets gekoelde yoghurt met nog 5 dagen tot de THT-datum. Voor een zakelijke koper is dat vaak te kort. Dan vraag ik als eerste een voedselbank of zij het binnen die dagen kunnen ophalen en uitdelen. Een voedselbank is dan een volwaardige route, als zij de partij op tijd kan uitdelen. Volgens STV kunnen bedrijven voedselbanken helpen door producten te doneren "die bijvoorbeeld geen bestemming meer hebben". Marktplaatsen voor consumenten, zoals Foodello en Too Good To Go, staan op dezelfde STV-pagina.

## Hoe meet je wat je verspilt?

Je meet je overschot per trede, want wat je niet bijhoudt, kun je niet verkleinen. Noteer per overschot het product, het volume en de resterende houdbaarheid. Noteer ook de oorzaak en de trede waar het naartoe ging. Samen met Wageningen University & Research (WUR) maakte STV sjablonen voor sectoren, onder meer voor supermarkten en zoetwarenproducenten. Een sjabloon voor groothandels staat niet in die [lijst](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/monitoring). Bedrijven uit een sector zonder sjabloon kunnen zich bij STV melden. STV schrijft ook: "Bespreek dan eens met je branchevereniging hoe jullie dit kunnen organiseren". De cijfers zijn volgens STV niet herleidbaar naar je bedrijf.

## Conclusie

Ik vergelijk elk overschot eerst met de houdbaarheidsdatum. Is er tijd, dan zoek ik een zakelijke koper. Ontbreken tijd of volume, dan benader ik een voedselbank. Een harde grens zie ik alleen bij voedsel dat de wet niet meer laat verkopen. Bij de rest beslissen prijs, resterende dagen en hoeveelheid.

### Belangrijkste punten

1. Noteer per overschot het product, het volume, de resterende houdbaarheid en de oorzaak.
2. Controleer of er een THT- of TGT-datum op staat. Na een TGT-datum gaat het niet meer naar mensen.
3. Bied het overschot eerst aan zakelijke kopers als er tijd en volume zijn.
4. Kies een voedselbank als de dagen of de hoeveelheid voor een koper te krap zijn.
5. Vraag je branchevereniging of er een sjabloon van STV en WUR voor je sector is.

## Veelgestelde vragen

**Wat moet ik als groothandel doen met voedsel dat ik niet meer kan verkopen aan mijn vaste klanten?**

Kijk eerst naar de datum op de verpakking en naar de hoeveelheid. Zoek daarna de hoogste trede die nog kan: eerst een andere zakelijke koper, dan een voedselbank, dan een verwerker voor de lagere treden. Noteer wat je doet, want over de groothandel zijn nog geen goede cijfers.

**Mag ik voedsel na de THT-datum nog verkopen of doneren?**

De NVWA zegt dat een product na de THT-datum in theorie nog kan worden verkocht. Bij donatie is de regel van de NVWA in [Informatieblad 76](https://www.nvwa.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/eten-drinken-roken/levensmiddelenketen/publicaties/informatieblad-76-verstrekking-levensmiddelen-via-charitatieve-organisaties/informatieblad-76-charitatieve-instellingen-en-organisaties.pdf) (mei 2025) dat dit in bepaalde gevallen kan. De organisatie die uitdeelt is dan zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit. Een product na de TGT-datum mag niet meer worden gedoneerd aan consumenten. Vraag de voedselbank welke eisen zij stelt.

**Wat is het verschil tussen de Ladder van Moerman en de Ladder van Lansink?**

De Ladder van Lansink is de afvalladder. De Ladder van Moerman is daarop gebaseerd en speciaal voor voedselresten gemaakt. Zo staat het in het Kamerstuk uit 2014.

## Bronnen

- Samen Tegen Voedselverspilling, [Cijfers](https://samentegenvoedselverspilling.nl/cijfers) (gelezen november 2026)
- Samen Tegen Voedselverspilling, [Strategisch plan](https://samentegenvoedselverspilling.nl/strategisch-plan) (gelezen november 2026)
- Samen Tegen Voedselverspilling, [KB: Groothandel sector](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/groothandel-sector) (gelezen november 2026)
- Samen Tegen Voedselverspilling, [Monitoring](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/monitoring) (gelezen november 2026)
- Samen Tegen Voedselverspilling, [KB: Hoe kunnen we voedselverspilling tegengaan?](https://samentegenvoedselverspilling.nl/kennisbank/kb-hoe-kunnen-we-voedselverspilling-tegengaan) (gelezen november 2026)
- Tweede Kamer, [Initiatiefnota Dik-Faber: Aanpak Voedselverspilling](https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34087-2.html) (Kamerstuk 34087, nr. 2, 2014)
- NVWA, [Houdbaarheidsdatum op levensmiddelen](https://www.nvwa.nl/onderwerpen/voedselveiligheid/etikettering-van-levensmiddelen/houdbaarheidsdatum-levensmiddelen) (gelezen november 2026)
- NVWA, [Informatieblad 76: Verstrekking levensmiddelen via charitatieve organisaties](https://www.nvwa.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/eten-drinken-roken/levensmiddelenketen/publicaties/informatieblad-76-verstrekking-levensmiddelen-via-charitatieve-organisaties/informatieblad-76-charitatieve-instellingen-en-organisaties.pdf) (mei 2025)
